Πηγή: taxheaven.gr


Με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2021, ο νέος Πτωχευτικός Νόμος θα αντικαταστήσει όλα τα επιμέρους εργαλεία ρύθμισης οφειλών είτε αφορούν τα φυσικά πρόσωπα είτε τα νομικά, έτσι ώστε το πεδίο ρύθμισης του να είναι διευρυμένο στο σύνολο του ιδιωτικού και του εταιρικού χρέους. Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που αναλαμβάνει οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα αν ασκεί επιχειρηματική ή όχι δραστηριότητα θα δύναται να πτωχεύσει σύμφωνα με το νόμο 
4738/2020. Από το ρυθμιστικό αυτό πλαίσιο εξαιρούνται μόνο τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι φορείς του Δημοσίου.   

Γίνεται, συνεπώς, φανερό ότι ο νέος Πτωχευτικό Νόμος έγινε με βασικό γνώμονα την κωδικοποίηση της νομοθεσίας για την πτώχευση φυσικών και νομικών προσώπων, ώστε η ρύθμιση του ιδιωτικού χρέους να γίνεται από ένα και μόνο νομοθέτημα. Ένα από τα βασικά γνωρίσματα του νέου νόμου είναι η απλοποίηση και η επιτάχυνση της πτωχευτικής διαδικασίας, προκειμένου να διευκολύνει τόσο τους πιστωτές όσο και τους οφειλέτες. Στο προπτωχευτικό στάδιο δίνεται μεγάλη έμφαση στην πρόληψη της υπερχρέωσης, αλλά και στην εξωδικαστική ρύθμιση των οφειλών για τα φυσικά πρόσωπα ή στην εξυγίανση της επιχείρησης με νέες ρυθμίσεις που ως σκοπό έχουν να αξιοποιηθούν στο έπακρο θεσμοί οι οποίοι χρησιμοποιούνται μέχρι τώρα ελάχιστα.

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών αποσκοπεί να παρέχει στους συμμετέχοντες πιστωτές ένα λειτουργικό περιβάλλον, προκειμένου να διαμορφώσουν τις προτάσεις τους για ρύθμιση των οφειλών του οφειλέτη και αποφυγής του κινδύνου αφερεγγυότητας του, έπειτα από αίτηση του οφειλέτη ή έπειτα από δική τους πρωτοβουλία. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα διατηρούν το δικαίωμα να υποβάλλουν την πρόταση ρύθμισης οφειλών και δεν υποχρεούνται να υποβάλλουν αντίστοιχη πρόταση σε όλες τις περιπτώσεις που τους απευθύνεται η αίτηση του οφειλέτη. Κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο με πτωχευτική ικανότητα μπορεί να υποβάλλει αίτηση για εξωδικαστική ρύθμιση οφειλών.

Ο εξωδικαστικός μηχανισμός στόχο έχει να συντρέξει τον οφειλέτη και τους ειδικούς πιστωτές (χρηματοπιστωτικούς φορείς, Δημόσιο και φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης) για τη διαχείριση των οφειλών του. Με το νέο πτωχευτικό νόμο ενισχύεται ο προληπτικός μηχανισμός για την έγκαιρη προειδοποίηση του οφειλέτη, προκειμένου να αποφευχθεί να καταστεί αφερέγγυος. Ειδικότερα, ο μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης του οφειλέτη θεσπίζει διαδικασίες ενημέρωσης και παροχής στήριξης στα φυσικά και τα νομικά πρόσωπα, ώστε να μπορέσουν να καλύψουν ή να αναδιαρθρώσουν τις οφειλές τους, προκειμένου να μην ρευστοποιηθούν τα περιουσιακά τους στοιχεία. Η διαδικασία είναι αμιγώς εξωδικαστική και εμπιστευτική μεταξύ του οφειλέτη και των πιστωτών. Διεξάγεται αποκλειστικά μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας και παρέχει τη δυνατότητα για αναδιάρθρωση των οφειλών, συμπεριλαμβανομένης και της δυνατότητας «κουρέματος» της οφειλής. Η παροχή ρύθμισης αποφασίζεται από την πλειοψηφία των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και εφόσον επιτευχθεί η πρόταση ρύθμισης που προέκυψε από το υπολογιστικό εργαλείο, είναι υποχρεωτική η εφαρμογή της παράλληλα από τους ασφαλιστικούς φορείς και το Δημόσιο.

Η μέγιστη χρονική διάρκεια της διαδικασίας είναι δύο μήνες, μέσα στην οποία είτε επιτυγχάνεται ρύθμιση, είτε ολοκληρώνεται η διαδικασία με την άρνηση των τραπεζικών ιδρυμάτων να προτείνουν ρύθμιση, είτε με την άρνηση του οφειλέτη προς την ρύθμιση που προτείνεται από τις τράπεζες. Όλο αυτό το διάστημα, αναστέλλεται η αναγκαστική ρευστοποίηση των εξασφαλιστικών στοιχείων του οφειλέτη. Παράλληλα παρέχεται στήριξη των ευάλωτων οφειλετών μέσω της πρόβλεψης επιδότησης των δανείων πρώτης κατοικίας, μέσα στο πλαίσιο της συνολικής ρύθμισης των οφειλών, προκειμένου να διασωθεί η κατοικία τους. Ταυτόχρονα, να επισημανθεί ότι εκσυγχρονίζεται το σύστημα εξυγίανσης, ώστε να επιτρέπεται στις επιχειρήσεις να αναδιαρθρώσουν με επιτυχία τις οφειλές τους και να επιστρέψουν σε παραγωγική λειτουργία, χωρίς να θίγονται τα δικαιώματα των εργαζομένων! Επιπλέον η διαδικασία διασφαλίζει τη διαφάνεια, εφόσον τα δικαιολογητικά που αφορούν την οικονομική και περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη, λαμβάνονται απευθείας από την ηλεκτρονική πλατφόρμα. Ως εκ τούτου επιτυγχάνεται με τον τρόπο αυτό η εξάλειψη της γραφειοκρατίας και η εξοικονόμηση σημαντικού χρόνου στους οφειλέτες. Σαφώς λοιπόν μέσω της ταχείας αυτής διαδικασίας βελτιώνονται οι παρεχόμενες υπηρεσίες από το κράτος προς τον οφειλέτη φυσικό ή νομικό πρόσωπο, ενώ ταυτόχρονα επέρχεται βελτίωση στη διαχείριση των κινδύνων, από την στιγμή που η παροχή λύσης προϋποθέτει από την πλευρά του οφειλέτη την άρση του τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου, με συνέπεια να αποτρέπονται οι στρατηγικοί κακοπληρωτές.

Να επισημανθεί ότι ο ηλεκτρονικός μηχανισμός προειδοποίησης των ενδιαφερομένων οφειλετών και οι κατευθύνσεις που δίνονται προς αυτούς, πραγματοποιούνται από τα Κέντρα Ενημέρωσης και Υποστήριξης Δανειοληπτών για τα φυσικά πρόσωπα, ενώ για τα νομικά πρόσωπα από τα Επιμελητήρια. Η ρύθμιση οφειλών περιλαμβάνει τη δυνατότητα αποπληρωμής τους σε έως 240 δόσεις σε χρονικό διάστημα 20 ετών και έχει ως προϋπόθεση το χρέος να κρίνεται βιώσιμο βάσει αναλυτικών στοιχείων που περιγράφονται στο νόμο. Στο εν λόγω εξωδικαστικό μηχανισμό δεν εντάσσονται όσοι οφειλέτες έχουν τουλάχιστον το 90% των συνολικών τους οφειλών σε ένα χρηματοπιστωτικό φορέα, καθώς ο νομοθέτης θεώρησε ότι οι οφειλέτες που είναι συνεργάσιμοι και χρωστούν σε έναν μόνο πιστωτή είναι αποτελεσματικότερο να προσφύγουν στη διμερή διαπραγμάτευση.

Από την άλλη μεριά, η συμφωνία εξυγίανσης των επιχειρήσεων επικυρώνεται από το Πολυμελές Πρωτοδικείο και από την κατάθεση αίτησης μέχρι την έκδοση απόφασης παρέχεται αυτοδίκαιη αναστολή των μέτρων εκτέλεσης, της λήψης ασφαλιστικών μέτρων καθώς και το προληπτικό μέτρο της απαγόρευσης διάθεσης ακινήτων και εξοπλισμού της επιχείρησης μέχρι 4 μήνες. Είναι βέβαια προφανές ότι θα απαιτηθούν οι κατάλληλες υποδομές, εξοπλισμός, προσωπικό εξειδικευμένο και εκπαιδευμένο, προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες και να επιτευχθεί η σωστή ενημέρωση των εμπλεκομένων μερών. Από την άλλη μεριά βέβαια, τα οφέλη που θα προκύψουν από την έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών και την παροχή χρήσιμων πληροφοριών σχετικά με τις διαθέσιμες και συμφέρουσες διαδικασίες προληπτικής αναδιάρθρωσης είναι πολύ σημαντικά, διότι με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθούν κατά το δυνατόν να οδηγηθούν οι οφειλέτες-επιχειρήσεις σε κατάσταση αφερεγγυότητας. Η λειτουργία συνεπώς της ηλεκτρονικής πλατφόρμας για τον εξωδικαστικό μηχανισμό, αφενός θα επιφέρει πρόσθετη επιβάρυνση λόγω των δαπανών δημιουργίας και εύρυθμης λειτουργίας του αυτοματοποιημένου αυτού πλαισίου ρύθμισης των οφειλών μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού, αφετέρου όμως θα λειτουργήσει ως η πρώτη ευκαιρία αποτροπής της οικονομικής αδυναμίας και αφερεγγυότητας και ως η διασφάλιση της βιωσιμότητας, ώστε οι οφειλέτες να διατηρήσουν την περιουσία τους.

Η προστασία της πρώτης κατοικίας τίθεται στο επίκεντρο του νέου Πτωχευτικού Κώδικα με τη σύσταση του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων. Ο φορέας αυτός θα αποκτά την πρώτη κατοικία των ευάλωτων οφειλετών που θα πτωχεύουν, από την στιγμή που θεσπίζεται υποχρέωση απόκτησής της στον πλειστηριασμό. Στη συνέχεια, θα υποχρεούται να επαναμισθώσει την κατοικία σε αυτούς για 12 χρόνια με μίσθωμα το οποίο θα επιδοτείται από το κράτος, προκειμένου να αποφευχθεί η έξωση τους, καθώς και να διατηρείται η δυνατότητα επαναγοράς τους. Για την απόκτηση καταβάλλεται η εμπορική αξία του ακινήτου από τον φορέα προς τους πιστωτές βάσει εκτίμησης πιστοποιημένου εκτιμητή, ενώ ο οφειλέτης θα καταβάλλει παράλληλα μίσθωμα. Σχετικά τώρα με τους δανειολήπτες που ανήκουν στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, τους δίνεται η δυνατότητα είτε να αιτηθούν την επιδότηση δόσης δανείου η οποία θα χορηγείται για πέντε έτη και εφόσον πληρούνται οι εισοδηματικές, οικογενειακές και κοινωνικές προϋποθέσεις, είτε να αιτηθούν την επιδότηση ενοικίου σύμφωνα με τις διατάξεις περί στεγαστικού επιδόματος, παραιτούμενοι έναντι του Δημοσίου του φορολογικού και τραπεζικού απορρήτου.

Εστιάζοντας στις διαφορές του νέου πτωχευτικού νόμου με το προ ισχύσαν πτωχευτικό δίκαιο θα λέγαμε ότι με το νέο νόμο διασφαλίζεται η προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών με την έμπρακτη στήριξη του Κράτους μέσω της δημιουργίας ενός ιδιωτικού φορέα για την απόκτηση των ακινήτων που θα επιλέξει το κράτος μέσω της διαγωνιστικής διαδικασίας και που θα υποχρεούται να προσχωρήσει σε σύμβαση παραχώρησης. Τα βασικά κριτήρια για την επιλογή του παραχωρησιούχου είναι το ύψος ανάληψης κινδύνου από το Δημόσιο, η αξιοπιστία, η ειδική τεχνογνωσία και η εμπειρία του υποψήφιου παραχωρησιούχου. Ο εν λόγω φορέας θα αποκτήσει το ακίνητο της πρώτης κατοικίας των ευάλωτων κοινωνικά ομάδων, η οποία έχει δρομολογηθεί σε διαδικασία πλειστηριασμού. Ως εκ τούτου, η απαλλαγή του οφειλέτη από τα χρέη δεν αποκλείει την ρευστοποίηση της περιουσίας του, απλά του δίνεται με το νέο νόμο η δεύτερη ευκαιρία να αποκτήσει ξανά τα περιουσιακά του στοιχεία.

Το πεδίο του νέου Πτωχευτικού Νόμου, εφόσον ρυθμίζει πλέον ρητά το σύνολο του ιδιωτικού χρέους, συμπίπτει για ορισμένους οφειλέτες με το νόμο 3869/2010 για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά. Οι οφειλέτες που έχουν ήδη κάνει αίτηση για υπαγωγή στο νόμο 3869/2010 μπορούν να ενταχθούν στη διαδικασία του νέου κώδικα, με την προϋπόθεση βέβαια ότι θα παραιτηθούν από την προηγούμενη αίτησή τους. Στην περίπτωση βέβαια που επιθυμούν να υπαχθούν στο νόμο 3869/2010 και παράλληλα να μην χάσουν το δικαίωμα της εκδίκασης της αίτησής τους, θα πρέπει να επικαιροποιήσουν και να υποβάλλουν εκ νέου την αίτησή τους. Αυτό προβλέπεται από το νόμο 4745/2020, ο οποίος έχει στόχο την επιτάχυνση της εκδίκασης των εκκρεμών υποθέσεων του νόμου 3869/2010, οι οποίες είναι πάνω από 40.000 αιτήσεις και κάποιες από αυτές έχουν πάρει δικάσιμο για το 2027.

Συνοψίζοντας λίγο τα παραπάνω θα λέγαμε ότι η διαδικασία της πτώχευσης ήταν εξαιρετικά χρονοβόρα μέχρι σήμερα και εξαιτίας των μακροχρόνιων διαδικασιών της τόσο οι οφειλέτες όσο και οι πιστωτές απέφευγαν το θεσμό της πτώχευσης. Η καθυστερημένη ανάκτηση των οφειλών είναι ο λόγος που οι πιστωτές προτιμούσαν συνήθως την αναγκαστική εκτέλεση αντί της πτώχευσης κάτι που σαφώς δεν επιτρέπει την παροχή πιστώσεων χωρίς μεγάλες εξασφαλίσεις. Με το νέο νόμο για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα να περιέχεται στην αίτηση πτώχευσης και σχέδιο εκποίησης της επιχείρησης ως σύνολο ή επιμέρους λειτουργικών συνόλων καθώς και η δυνατότητα ρευστοποίησης της πρώτης κατοικίας του οφειλέτη με δυνατότητα επαναγοράς της. Με τον τρόπο αυτό, η διαδικασία της πτώχευσης και κυρίως η ρευστοποίηση εξελίσσεται με ταχύτητα μειώνοντας με τον τρόπο αυτό τον κίνδυνο απαξίωσης των περιουσιακών στοιχείων. Η εκποίηση του ενεργητικού ως συνόλου γίνεται μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας e-auction, χωρίς να προσδιορίζεται τιμή προσφοράς, εξασφαλίζοντας τη διαφάνεια και περιορίζοντας τις όποιες καθυστερήσεις.

Με το νέο πτωχευτικό νόμο λοιπόν, επιτυγχάνεται σε μεγάλο βαθμό η ρευστότητα των τραπεζών, ώστε να μπορέσουν να χρηματοδοτήσουν ξανά την πραγματική οικονομία. Από όλα τα παραπάνω αναφερόμενα συνάγεται ότι η λειτουργία του εξωδικαστικού μηχανισμού και του συστήματος εξυγίανσης αναμένεται να εισφέρουν έσοδα στο Δημόσιο και τους ασφαλιστικούς φορείς, καθότι προβλέπουν τη δυνατότητα ρύθμισης των οφειλών και την τήρηση ενός πλάνου αποπληρωμής των οφειλών. Η αντιμετώπιση της αφερεγγυότητας θα ήταν ελλιπής αν δεν ενσωμάτωνε αποτελεσματικά την απαλλαγή καλόπιστων οφειλετών - φυσικών προσώπων από το βάρος των οφειλών που αδυνατούν να εξυπηρετήσουν. Ένας από τους βασικούς σκοπούς που επιδιώκεται με την εφαρμογή του νέου πτωχευτικού νόμου είναι η εναρμόνισή του με τα σύγχρονα δίκαια και τις διατάξεις της Οδηγίας 1023/2019, με άμεσο σκοπό τη διαχείριση της αφερεγγυότητας, την αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους, την απαλλαγή του οφειλέτη από τα χρέη του με την παροχή μιας δεύτερης ευκαιρίας και φυσικά μέσα από όλα τα παραπάνω να επιτευχθεί η ανάκαμψη της οικονομίας.

Της Ευαγγελίας Πολίτη
Δικηγόρος

Last modified on Τρίτη, 23 Μαρτίου 2021 08:35